hoe een jonge Marokkaan na een noodlottig ongeluk een van Amsterdams meest bijzondere gemeenschappen opbouwde
Door de ogen van Ahmed El Mesri - auteur Khadija Salmi

Sommige levensverhalen beginnen met een zorgvuldig uitgestippeld plan. Andere ontstaan uit nieuwsgierigheid, toeval, tegenslag en een onwrikbaar geloof in de kracht van mensen. Het verhaal van Ahmed El Mesri behoort tot die laatste categorie. Wat begon als een avontuurlijke zoektocht naar de oorsprong van de westerse tegencultuur van de jaren zestig en zeventig, mondde uit in een levenslange missie om mensen met elkaar te verbinden. Die missie kreeg uiteindelijk vorm in Assadaaka Community, een organisatie die al meer dan drie decennia een baken van solidariteit vormt in Amsterdam-Oost.
Een nieuwsgierige jongen uit Noord-Marokko
Ahmed El Mesri groeide op in het noorden van Marokko, niet ver van de Spaanse enclave Ceuta. In die tijd was de grens nog geen zwaar bewaakte barrière van hekken en prikkeldraad. Mensen, handel en verhalen bewogen zich relatief vrij tussen beide werelden.
Handel zat Ahmed in het bloed. Zijn familie leefde ervan en al op jonge leeftijd bleek hij over een opmerkelijk zakelijk instinct te beschikken. Op zijn veertiende had hij een goedlopende souvenirwinkel. Toeristen uit heel Europa kwamen er langs. Ze brachten niet alleen geld mee, maar ook ideeën, verhalen en een levensstijl die sterk afweek van de traditionele omgeving waarin Ahmed opgroeide.
Het waren de jaren waarin de geest van Flower Power nog nadrukkelijk voelbaar was. Jongeren reisden de wereld rond met een rugzak op hun schouders. Ze liepen op blote voeten, maakten muziek op straat, experimenteerden met nieuwe vormen van vrijheid en keerden zich af van gevestigde conventies. Voor Ahmed was het een fascinerend fenomeen.
Hij zag jonge Europeanen die op zoek waren naar iets wat verder ging dan materiële welvaart. Ze spraken over vrijheid, gelijkheid, vrede en persoonlijke ontplooiing. Die verhalen lieten hem niet los.
“Waar komt dit vandaan?” vroeg hij zich af.
Zijn nieuwsgierigheid groeide uit tot een verlangen. Hij wilde niet langer alleen luisteren naar de verhalen van reizigers. Hij wilde zelf zien waar deze cultuur vandaan kwam.
De grote sprong naar Europa
Op zijn zestiende voelde Ahmed zich volwassen genoeg om de wereld tegemoet te treden. Hij had geld gespaard, had ervaring als ondernemer en was overtuigd dat hij zichzelf kon redden.
Tot verdriet van zijn moeder besloot hij te vertrekken.
Hij nam de boot naar Spanje en begon aan een reis zonder duidelijk eindpunt. Wat volgde was een zwerftocht door Europa. Via Frankrijk trok hij naar België, vervolgens naar Nederland en Duitsland. Uiteindelijk bereikte hij Scandinavië.
Onderweg maakte hij kennis met allerlei soorten mensen. Studenten, kunstenaars, arbeiders, reizigers en avonturiers. Zijn geld raakte langzaam op, maar zijn nieuwsgierigheid niet.
In Kopenhagen kreeg hij dankzij een toevallige ontmoeting werk in een winkel. Het was een van die momenten waarop het leven een onverwachte wending neemt. Hij verdiende weer wat geld, leerde nieuwe mensen kennen en bouwde langzaam een bestaan op.
Toch bleef één stad in zijn gedachten rondspoken.
Amsterdam.
Tijdens zijn eerdere reis door Nederland had de stad diepe indruk op hem gemaakt. De open sfeer, de diversiteit aan mensen en de vrijheid die hij er ervoer, trokken hem aan.
Uiteindelijk keerde hij terug en vond woonruimte in Amsterdam-Oost.
Een leven tussen twee werelden
In Amsterdam begon Ahmed zijn leven opnieuw vorm te geven. Hij werkte onder andere bij de Van Gelder Papierfabriek en bouwde voorzichtig aan een toekomst.
Maar zijn gedachten dwaalden nog regelmatig af naar Marokko.
In december 1978 drong plotseling tot hem door dat hij inmiddels al meer dan tweeënhalf jaar van huis was. Zijn familie had hij al die tijd nauwelijks gezien. Hij besloot dat het tijd werd om terug te keren.
Niet direct.
Hij wilde wachten tot de lente, wanneer de regentijd in Marokko voorbij zou zijn. Dan zou hij zijn moeder weer in de armen kunnen sluiten.
Het leek een logische beslissing.
Maar het leven had andere plannen.
De nacht die alles veranderde
Kort voor Kerstmis werd Ahmed door een kennis overgehaald om mee te gaan naar Friesland. Een ontspannen uitstapje, niets bijzonders.
Omdat hij de volgende ochtend vroeg weer op zijn werk moest zijn, reed zijn kennis hem in de nacht terug naar Amsterdam.
De wegen waren glad.
Ter hoogte van de Flevopolder verloor de bestuurder de controle over de auto.
De wagen vloog uit de bocht.
Wat er daarna gebeurde, weet Ahmed alleen uit verhalen van anderen.
Hij werd wakker in het ziekenhuis.
Daar hoorde hij het nieuws dat zijn leven voorgoed zou veranderen.
Hij had een dwarslaesie opgelopen.
Zijn kennis was vrijwel ongedeerd gebleven.
Voor Ahmed begon een lange, zware periode van revalidatie.
Donkere dagen achter gesloten gordijnen
Na maanden van behandeling en herstel werd Ahmed voldoende zelfstandig geacht om weer op zichzelf te wonen. Hij kreeg een kleine woning in Amsterdam-Noord.
Maar de overgang van ziekenhuis naar zelfstandig leven bleek moeilijker dan alle fysieke revalidatie.
De eerste twee weken sloot hij zichzelf volledig af van de buitenwereld.
De gordijnen bleven dicht.
De deur bleef gesloten.
Hij wilde niemand zien.
Hij zag vooral wat hij verloren had.
Zijn mobiliteit.
Zijn vrijheid.
Zijn toekomst zoals hij die zich had voorgesteld.
Steeds vaker dacht hij aan terugkeer naar Marokko. Zijn familie zou hem zonder twijfel liefdevol opvangen.
Maar hoe meer hij daarover nadacht, hoe meer twijfels hij kreeg.
In de samenleving waarin hij was opgegroeid, werden mensen met een zware lichamelijke beperking vaak gezien als afhankelijk van hun familie. Werken zou vrijwel onmogelijk zijn. Reizen eveneens. De infrastructuur was ontoegankelijk en sociale voorzieningen waren beperkt.
Ahmed besefte dat hij daar waarschijnlijk zijn zelfstandigheid zou verliezen.
Dat vooruitzicht deed hem besluiten te blijven.
Niet omdat het makkelijk was.
Maar omdat hij een leven wilde opbouwen waarin hij zelf richting kon geven aan zijn toekomst.
Van overleven naar ontwikkelen
Toen hij eenmaal die keuze had gemaakt, richtte Ahmed zich volledig op persoonlijke ontwikkeling.
Hij begon opnieuw te studeren.
Stap voor stap.
Eerst de mavo.
Daarna de havo.
Vervolgens de Sociale Academie.
En uiteindelijk studeerde hij aan de Vrije Universiteit.
Tien jaar lang combineerde hij studie, werk en zelfstandig wonen. Hij voorzag in zijn eigen levensonderhoud en bouwde tegelijkertijd aan zijn toekomst.
In die periode trouwde hij, verhuisde terug naar Amsterdam-Oost en werd actief binnen talloze maatschappelijke organisaties.
Wat hem daarbij opviel, was een patroon dat zich overal herhaalde.
Nederlanders organiseerden zich met Nederlanders.
Marokkanen met Marokkanen.
Turken met Turken.
Chinezen met Chinezen.
Spanjaarden met Spanjaarden.
Iedere groep had zijn eigen verenigingen, activiteiten en netwerken.
Hoewel hij begreep waarom mensen veiligheid zochten binnen hun eigen gemeenschap, zag hij ook de beperkingen ervan.
Volgens Ahmed leerden mensen juist het meest van elkaar wanneer zij hun vertrouwde kring verlieten.
Het ontstaan van Assadaaka
Die overtuiging vormde uiteindelijk de basis voor een nieuw initiatief.
In 1990 richtte Ahmed El Mesri Assadaaka op.
Het woord betekent: vriendschap.
Maar voor Ahmed stond het voor veel meer dan dat.
Het betekende wederzijds respect.
Verbinding.
Solidariteit.
Zelfredzaamheid.
En vooral het geloof dat ieder mens iets waardevols te bieden heeft.
Wat klein begon, groeide uit tot een unieke gemeenschap in Amsterdam-Oost.
Geen traditionele hulporganisatie waarbij de ene groep geeft en de andere ontvangt.
Assadaaka werkt volgens een ander principe.
Wie hulp krijgt, wordt aangemoedigd om op termijn ook iets terug te doen voor anderen.
Niet uit verplichting, maar vanuit betrokkenheid.
Zo ontstaat een gemeenschap waarin mensen elkaar versterken.
Een levendige gemeenschap in Amsterdam-Oost
Vandaag de dag is Assadaaka uitgegroeid tot een bruisend netwerk van ongeveer tweehonderd vrijwilligers.
De organisatie biedt ondersteuning op uiteenlopende terreinen.
Mensen kunnen er terecht met praktische vragen, sociale problemen of persoonlijke zorgen.
Er zijn Nederlandse taallessen.
Naailessen.
Trainingen voor vertrouwenspersonen.
Informele voedselhulp.
Sociaal-maatschappelijk advies.
Ontmoetingsactiviteiten.
Soms zelfs tijdelijke noodopvang.
De vrijwilligers vormen een afspiegeling van de samenleving.
Juristen werken er samen met buurtbewoners.
Geestelijk verzorgers staan naast alleenstaande moeders.
Oud-straatschoffies zetten zich in naast gepensioneerde professionals.
Iedereen brengt zijn eigen ervaring mee.
Iedereen heeft iets te leren.
Iedereen heeft iets te geven.
Hoewel Assadaaka stevig geworteld is in Amsterdam-Oost, worden mensen uit andere stadsdelen of zelfs andere gemeenten niet weggestuurd.
De deuren staan open voor iedereen die hulp nodig heeft of zich wil inzetten voor een ander.
Daarbij wordt nauw samengewerkt met wijkteams, de GGD, gemeentelijke instanties en andere hulpverleningsorganisaties.
De ware ontdekking
Toen Ahmed als zestienjarige jongen zijn geboortedorp verliet, dacht hij dat hij op zoek was naar de oorsprong van Flower Power.
Hij wilde begrijpen waar die cultuur van vrijheid, solidariteit en maatschappelijke vernieuwing vandaan kwam.
Tijdens zijn reizen door Europa zocht hij naar antwoorden.
Maar de grootste ontdekking deed hij uiteindelijk niet onderweg.
Hij vond haar in zijn eigen leven.
In de mensen die hem hielpen toen hij na zijn ongeluk opnieuw moest beginnen.
In de kracht van ontmoeting tussen verschillende culturen.
In de overtuiging dat niemand uitsluitend hulpverlener of hulpvrager is.
Iedereen is beide.
Misschien was dat uiteindelijk de echte bron waarnaar hij op zoek was.
Niet een plek.
Niet een beweging.
Maar een menselijk principe.
Dat mensen sterker worden wanneer zij elkaar zien, begrijpen en ondersteunen.
Het levensverhaal van Ahmed El Mesri laat zien hoe een tragedie kan uitgroeien tot een bron van maatschappelijke betekenis. Een nieuwsgierige jongen uit Noord-Marokko vertrok ooit naar Europa om de wereld te ontdekken. Een ernstig verkeersongeval maakte abrupt een einde aan zijn oorspronkelijke plannen. Toch liet hij zich niet definiëren door verlies of beperking.
In plaats daarvan bouwde hij bruggen tussen mensen die elkaar anders misschien nooit zouden ontmoeten.
Meer dan vijfendertig jaar na de oprichting van Assadaaka leeft zijn oorspronkelijke overtuiging nog altijd voort: behoud je eigen identiteit, maar sluit je niet af voor anderen. Want juist in de ontmoeting tussen verschillende mensen ontstaan begrip, veerkracht en nieuwe kansen.
Wat begon als een zoektocht naar de geest van Flower Power eindigde in iets veel duurzamers: een gemeenschap waarin vriendschap geen ideaal is, maar dagelijkse praktijk.